Know Thyself: Homer’s Odyssey as a Journey to the Soul. Pt2 / Γνῶθι σαυτόν: Η Οδύσσεια του Ομήρου ως Ταξίδι προς την Ψυχή. Μέρος 2ο

Discovering Self-Knowledge through the Symbols and Trials of Odysseus / H Aυτογνωσία μέσα από τoυς συμβολισμούς στις δοκιμασίες του Οδυσσέα

Teiresias foretells the Future to Odysseus by Henry Fuseli, ca. 1800, via National Museum of Wales, Cardiff

If you missed the first part of the journey, you can read it here.

We are now at the most crucial point where Odysseus leaves the island of Circe and prepares to descend into the Underworld, the Land of the Dead.

Seventh Station – Descent to Hades (Libra)

In this transformative descent, Odysseus meets the blind seer Tiresias, who nevertheless sees the truth, so that he may advise him on his return. There he also encounters his mother, whom he did not know had died during his absence, and she informs him about what is happening back in his homeland. He confronts fear, comes face to face with his mortal and perishable nature, while he learns to accept loss, fate, and the consequences of his actions.
In a symbolic ritual of spiritual death, he is reborn and returns wiser, now certain of the success of his journey.

Eighth Station – Sirens (Scorpio)

Along the way he passes the enchanting Sirens, who mesmerized passersby with their song.
Odysseus plugs the ears of his companions, while he himself resists tied to the mast. Though he hears the call and the external stimuli, he binds himself to his moral values, his vision, and his principles, and thus manages to continue his journey safely, mastering his mind and his desires.

Ninth Station – Scylla and Charybdis (Sagittarius)

Loss and mourning. Here man comes face to face with steadfast and immutable forces which cannot be defeated, only accepted.
Passing through the deadly strait comes with losses, as he must sacrifice some companions (some choices) in order for the rest to be saved (and of course for himself to survive, since he is the protagonist!). This shows how Life goes on despite grief and inevitable misfortunes.

Tenth Station – Island of the Sun (Capricorn)

Tiresias had warned: “Do not touch the sacred cattle.” And of course, the exact opposite happened!
Here the Sun is Time itself: it does not die, it is not born, it always remains the same. The fact that his companions ate the Sun’s beloved cattle shows (apart from recklessness) the pointless squandering of life on material and fleeting pleasures.
The companions disrespect and are destroyed. Odysseus is left alone.

Eleventh Station – Calypso (Aquarius)

Now alone, Odysseus endures a seven-year “captivity” by the alluring nymph who promises him immortality.
He manages to overcome the temptation of eternal life and, guided by his goal, escapes. Here the temptation is comfort and stagnation. The story warns us how easy it is to stop our journey and abandon our purpose, carried away by personal pleasure or safety. (Does this remind us of something?!)

Twelfth Station – Phaeacians (Pisces)

After receiving the final blow from Poseidon, Odysseus ends up exhausted on the island of the Phaeacians. The hospitable inhabitants care for him, offer him gifts, and eventually help him depart.
These coincidences, synchronicities, and people who appear on our path are the Phaeacians of life. With human solidarity as his support, Odysseus sets off for Ithaca.

And then the good part begins…

Beneath an olive tree (symbol of stability and strength), he meets Athena, disguised, who advises him on how to eliminate the suitors.
He remains in disguise, first observing the suitors and the state of his palace. Patience and observation here represent wisdom and strategy before action.

Soon after, he meets Telemachus. Together they plan how to confront the suitors, showing that cooperation and family unity are prerequisites for success.
Odysseus draws the bow and kills the suitors, an act that restores order, justice, and his ultimate recognition as the hero.
He reunites with his wife. The nostos is complete. Balance returns, both personal and familial.

The End…

We do not know if they lived happily ever after. Rumor has it that once Odysseus reclaimed the throne—with the help of Athena (of course!)—prosperity reigned in Ithaca (and they all enjoyed wonderful Greek summers!).
However, it is not the after that matters, and perhaps that is why we were never told.

What truly matters is what the poet so intricately wished to teach us through Odysseus’ hardships: that we too, whether we know it or not, are heading toward an Ithaca. Each person’s Ithaca is unique, symbolic, and above all, essential.

The road to the final destination is not easy. Hardships lurk at every turn. The greatest danger, however, is our own self and the way we choose to react.
That we will struggle and suffer is not up to us—it is mathematically certain.

Whether we will arrive, and how, is entirely our own responsibility.

And here comes the crucial question:

You…where are you on your map?

References
Vangelis Pappas: The Symbolic Decoding of the Odyssey (Antifono.gr)
Dimitra Liatsa (Bisaltis)

Thank you for being here!

By buying me a herbal tea, you support my journey of living closer to Nature — and maybe, just maybe, help me get a mini van and adopt a dog (or two)! 🐾

---

Teiresias foretells the Future to Odysseus by Henry Fuseli, ca. 1800, via National Museum of Wales, Cardiff

Εάν έχασες το πρώτο μέρος του ταξιδιού, μπορείς να το διαβάσεις εδώ.

Είμαστε πλέον στο πιο κρίσιμο σημείο όπου ο Οδυσσέας φεύγει από το νησί της Κίρκης και ετοιμάζεται να κατέβει στον Κάτω Κόσμο, τη Χώρα των Νεκρών.

Έβδομη στάση – Κάθοδος στον Άδη (Ζυγός)

Σε αυτή τη μεταμορφωτική κατάβαση ο Οδυσσέας συναντά τον τυφλό μάντη Τειρεσία, που όμως βλέπει την αλήθεια, ώστε να τον συμβουλευθεί για την επιστροφή του.
Εκεί βλέπει και τη μητέρα του που δεν ήξερε ότι είχε πεθάνει κατά την απουσία του, η οποία τον ενημερώνει σχετικά με το τί συμβαίνει στην πατρίδα. Αναμετράται με τον φόβο, έρχεται αντιμέτωπος με τη θνητή και φθαρτή φύση του, ενώ μαθαίνει να αποδέχεται την απώλεια, τη μοίρα και τις συνέπειες των πράξεών του.
Σε μια συμβολική τελετή πνευματικού θανάτου, αναγεννάται και επιστρέφει πιο σοφός, σίγουρος πλέον για την επιτυχία του ταξιδιού του.

Όγδοη στάση – Σειρήνες (Σκορπιός)

Στη διαδρομή περνάει από τις μαγευτικές Σειρήνες που υπνώτιζαν με το τραγούδι τους τους περαστικούς.
Ο Οδυσσέας βουλώνει τα αυτιά των συντρόφων του, ενώ εκείνος αντιστέκεται δεμένος στο κατάρτι. Παρότι ακούει το κάλεσμα και τα εξωτερικά ερεθίσματα, δένεται πάνω στις ηθικές του αξίες, το όραμα και τις αρχές του και έτσι καταφέρνει να συνεχίσει ασφαλής το ταξίδι, ελέγχοντας το μυαλό και τις επιθυμίες του.

Ένατη στάση – Σκύλλα και Χάρυβδη (Τοξότης)

Απώλεια και πένθος. Εδώ ο άνθρωπος έρχεται αντιμέτωπος με σταθερές και αναλλοίωτες αξίες που δεν μπορεί να νικήσει αλλά μόνο να αποδεχθεί.
Η διέλευση από το θανατηφόρο στενό γίνεται με απώλειες, καθώς πρέπει να θυσιάσει κάποιους συντρόφους (κάποιες επιλογές) ώστε να σωθούν οι υπόλοιποι (και φυσικά να σωθεί κι ο ίδιος, αφού είναι ο πρωταγωνιστής!), δείχνοντας πως η Ζωή συνεχίζεται παρά το πένθος και τις αναπόφευκτες δυστυχίες.

Δέκατη στάση – Νησί του Ήλιου (Αιγόκερως)

Ο Τειρεσίας είχε προειδοποιήσει: "Μην πειράξετε τα ιερά βόδια." Και φυσικά και έγινε το αντίθετο!
Ο Ήλιος εδώ είναι ο Χρόνος, που δεν πεθαίνει, δεν γεννιέται, παραμένει πάντα ίδιος. Το ότι οι σύντροφοι έφαγαν τα αγαπημένα του βόδια δείχνει (πέρα από απερισκεψία) την άσκοπη σπατάλη της ζωής σε υλικές και πρόσκαιρες απολαύσεις.
Οι σύντροφοι ασεβούν και καταστρέφονται. Ο Οδυσσέας μένει μόνος.

Ενδέκατη στάση – Καλυψώ (Υδροχόος)

Μόνος πλέον, ο Οδυσσέας βιώνει μια επταετή "αιχμαλωσία" από τη γοητευτική νύμφη που του υπόσχεται αθανασία.
Καταφέρνει να ξεπεράσει τον πειρασμό της αιώνιας ζωής και, έχοντας τον στόχο του σαν οδηγό, ξεφεύγει. Εδώ ο πειρασμός είναι η άνεση και η στασιμότητα. Η ιστορία μας προειδοποιεί πόσο εύκολο είναι να σταματήσουμε το ταξίδι μας και να εγκαταλείψουμε τον στόχο, παρασυρόμενοι από την προσωπική ευχαρίστηση ή την ασφάλεια. (Μας θυμίζει κάτι αυτό;!)

Δωδέκατη στάση – Φαίακες (Ιχθείς)

Αφού ο Οδυσσέας δεχθεί το τελευταίο χτύπημα του Ποσειδώνα, καταλήγει εξαντλημένος στο νησί των Φαιάκων. Οι φιλόξενοι κάτοικοι τον περιθάλπουν, του δίνουν φροντίδα και δώρα και τελικά τον βοηθούν να φύγει.
Αυτές οι συμπτώσεις, οι συγχρονικότητες και οι άνθρωποι που εμφανίζονται στο δρόμο μας είναι οι Φαίακες της ζωής. Με στήριγμα την ανθρώπινη αλληλεγγύη, ο Οδυσσέας ξεκινάει για την Ιθάκη..

Και τότε αρχίζει το καλό..

Κάτω από μια ελιά (σύμβολο σταθερότητας και δύναμης) συναντά την Αθηνά, μεταμορφωμένη, η οποία τον συμβουλεύει για την εξόντωση των μνηστήρων.
Παραμένει μεταμφιεσμένος, παρατηρώντας πρώτα τους μνηστήρες και την κατάσταση στο παλάτι. Η υπομονή και η παρατήρηση αντιπροσωπεύουν τη σοφία και τη στρατηγική πριν από την πράξη.

Στη συνέχεια, συναντά τον Τηλέμαχο. Μαζί σχεδιάζουν πώς θα αντιμετωπίσουν τους μνηστήρες, δείχνοντας πως η συνεργασία και η οικογενειακή συνοχή είναι προϋπόθεση επιτυχίας.
Ο Οδυσσέας τεντώνει το τόξο και σκοτώνει τους μνηστήρες, μια πράξη που επιφέρει την αποκατάσταση της τάξης, της δικαιοσύνης και την τελική αναγνώριση του ήρωα.
Επανενώνεται με τη γυναίκα του. Ο νόστος ολοκληρώνεται. Η ισορροπία επιστρέφει, τόσο με την προσωπική όσο και την οικογενειακή ολοκλήρωση.

Τέλος….

Δεν ξέρουμε αν ζήσαν αυτοί καλά κι εμείς καλύτερα. Φήμες λένε ότι αφού ο Οδυσσέας ξαναπήρε τον θρόνο, με τη βοήθεια (φυσικά) της Αθηνάς, επικράτησε ευημερία στην Ιθάκη (και όλοι μαζί περνούσαν υπέροχα ελληνικά καλοκαίρια!).

Ωστόσο, δεν είναι το μετά που έχει σημασία και ίσως γι’ αυτό και δεν το μάθαμε ποτέ.

Το σημαντικό είναι πως αυτό που ήθελε περίτεχνα να μας διδάξει ο ποιητής μέσα από τις κακουχίες του Οδυσσέα είναι πως και εμείς οι ίδιοι, είτε το ξέρουμε είτε όχι, οδεύουμε προς μια Ιθάκη. Η Ιθάκη του καθενός είναι μοναδική, συμβολική και ουσιαστική.

Ο δρόμος προς τον τελικό προορισμό δεν είναι εύκολος. Δυσκολίες καραδοκούν σε κάθε στροφή. Ο μεγαλύτερος κίνδυνος, όμως, είναι ο ίδιος μας ο εαυτός και ο τρόπος που επιλέγουμε να αντιδράσουμε.
Το ότι θα δυσκολευτούμε και θα πονέσουμε δεν είναι στο χέρι μας. Είναι μαθηματικά σίγουρο.

Το αν θα φτάσουμε, και πώς, όμως, είναι καθαρά δική μας ευθύνη.

Κι εδώ έρχεται η κρίσιμη ερώτηση:

Εσύ, σε ποιο σημείο είσαι στον χάρτη σου;

Πηγές

Βαγγέλης Παππάς: Ο αποσυμβολισμός της Οδύσσειας (Antifono.gr)

Δήμητρα Λιάτσα (ΒΙΣΑΛΤΗΣ)

Σε ευχαριστώ που ήσουν εδώ!

Κερνώντας με ένα τσάι με βότανα, στηρίζεις το ταξίδι μου να συνεχίζω να γράφω ζώντας στη Φύση — και ίσως.. να αποκτήσω ένα μίνι βαν και να υιοθετήσω ένα σκύλο (ή δύο)! 🐾